Good vibes only: Wanneer positiviteit giftig wordt.

We horen het vaak: ‘Denk positief!’, ‘Alles gebeurt met een reden!’, ‘Blijf dankbaar!’. Goedbedoelde opmerkingen, maar soms wringt het. Want als je verdrietig, boos of machteloos bent, dan valt een reactie zoals ‘Blijf gewoon positief!’ vaak verkeerd. 

Dat is wat we giftige positiviteit of toxic positivity noemen: het geloof dat we altijd optimistisch en dankbaar moeten zijn, ongeacht de omstandigheden (1). Hoewel positieve emoties veel voordelen hebben, wordt het problematisch wanneer ze worden gebruikt om negatieve emoties te onderdrukken of te veroordelen.

“Positiviteit wordt pas giftig wanneer het gebruikt wordt als schild tegen echte ervaring”

Giftige positiviteit is geen optimisme

Giftige positiviteit verschilt van gezond optimisme. Waar optimisme ruimte laat voor realiteit en nuance, probeert giftige positiviteit alles wat ongemakkelijk is te vermijden of te overschreeuwen. Het gaat dan niet meer om veerkracht, maar om emotionele ontkenning. Onderzoek heeft aangetoond aan dat het actief wegdrukken van gevoelens, oftewel emotionele supressie, samenhangt met verhoogde fysiologische stress, minder welzijn en slechtere relaties(2). Met andere woorden: wat we niet voelen verdwijnt niet. Het blijft onder de oppervlakte, waar het spanning en afstand veroorzaakt van onszelf en van anderen.

Waarom ‘altijd positief’ niet werkt

Negatieve emoties zijn evolutionair gezien functioneel. Angst helpt ons bijvoorbeeld om gevaar te herkennen, verdriet bevordert verwerking en boosheid helpt onder andere grenzen te bewaken. Wanneer we deze emoties ontkennen, verliezen we belangrijke informatie over wat we nodig hebben. Bovendien is het juist de weerstand op ongewenste emoties die het lijden vergroot. Zoals Stephen Hayes, de grondlegger van ACT, het zegt: “It’s not our feelings that hurt us. It’s our resistance to them.”(3) Het accepteren van emoties daarentegen beschermt ons tegen psychisch lijden. Positief denken kan daarin helpend zijn, maar alleen als het voortkomt uit erkenning van de realiteit, niet uit de ontkenning ervan.

“Connection is the energy that exists between people when the feel seen, heard and valued!”

Verbinding ontstaat in echtheid

We denken vaak dat verbinding ontstaat door vrolijkheid of positiviteit, maar in werkelijkheid groeit verbinding uit kwetsbaarheid. Wanneer we onszelf toestaan te laten zien wat we écht voelen, nodigen we de ander uit hetzelfde te doen. Zoals Brené Brown (4) stelt in haar onderzoek naar kwetsbaarheid: “Connection is the energy that exists between people when they feel seen, heard, and valued.” Kwetsbaarheid is dus geen zwakte, maar een vorm van moed. Het is het fundament van vertrouwen en daarmee van elke betekenisvolle relatie. Echte verbinding vraagt niet om oplossingen of goedbedoelde oppeppers, maar om aanwezigheid en erkenning. Soms is het beste wat we kunnen doen om naast iemand zitten in hun verdriet zonder het te willen opvullen met positiviteit. Dit geldt ook voor hoe je met jezelf omgaat: het beste wat je kunt doen is je negatieve emoties erkennen en er laten zijn zonder het meteen om te willen buigen naar iets positiefs.  

Van positiviteit naar echtheid

Misschien is de uitdaging niet om altijd positief te blijven, maar om echt te zijn. Wanneer we open en eerlijk durven zijn, ontstaat ruimte voor verbinding met onszelf én met de ander. Hoe kunnen we optimistisch en verbindend zijn, zonder in de val van giftige positiviteit te trappen? 

Erken wat er is, zonder oordeel. Zelfcompassie begint bij het erkennen van eigen pijn als onderdeel van het mens-zijn, zonder schaamte of veroordeling. Het aan durven kijken van negatieve emoties is een cruciale stap in het ermee omgaan. 

Luister zonder te fixen. In gesprekken met anderen, luister dan zonder meteen te willen troosten of oplossen. Wees verbindend door te erkennen wat er speelt en ruimte te laten voor de ander. 

Dankbaarheid boven positiviteit. Het positieve willen zien in elke negatieve situatie is een heel gezonde eigenschap, maar daarin is dankbaarheid de sleutel. Als er een vervelende situatie zich voordoet, kun je dankbaar zijn voor de lessen of richting die je geeft zonder de negatieve emoties te onderdrukken. Dankbaarheid uiten voor deze lichtpuntjes temidden van negatieve emoties vergroot je psychologische weerbaarheid. Gebruik je positiviteit op deze manier als steun, niet als schild.

In een traject Wake Up Student kunnen we je begeleiden in het aankijken van je negatieve emoties en gevoelens en de verbinding met jezelf en anderen ondersteunen.  

Bronnen

1. Wyatt, Z. (2024). The dark side of# PositiveVibes: Understanding toxic positivity in modern culture. Psychiatry.
2. Gross, J. J., & Levenson, R. W. (1997). Hiding feelings: the acute effects of inhibiting negative and positive emotion. Journal of abnormal psychology, 106(1), 95.
3. Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2011). Acceptance and commitment therapy: The process and practice of mindful change. Guilford press.
4. Brown, B. (2012). Daring Greatly. New York: Penguin.